Działanie hormonów

Działanie hormonówPodstawową funkcją hormonów jest regulacja i koordynacja procesów chemicznych. Ich działanie w komórkach docelowych polega na regulacji tempa zużywania substancji pokarmowych i uwalniania energii, a także na pobudzaniu lub hamowaniu wytwarzania pewnych substancji, np. mleka, soków trawiennych itp. Na przykład hormon antydiuretyczny, wytwarzany przez podwzgórze, a magazynowany w tylnym piacie przysadki mózgowej, odpowiada za wydalanie wody przez nerki. Woda, wraz z zawartymi w niej zbędnymi produktami przemiany materii, których organizm musi się pozbyć, przesącza się z krwi do nerek. Gdyby jednak to wszystko zostało wydalone w postaci moczu, organizm utraciłby zbyt dużo wody. Dzięki jednak działaniu wazopresyny, taka ilość wody, która jest aktualnie potrzebna w organizmie, zostaje zwrotnie wchłonięta w dalszych częściach kanalików nerkowych.

Wszystkie hormony tworzą układ hormonalny, w którym współdziałają ze sobą lub działają przeciwstawnie. Przykładem działania antagonistycznego mogą być wymienione insulina i glukagon. Poziom cukrów prostych we krwi zmienia się, prawidłowy zawarty jest tylko w pewnych ustalonych granicach. Jeśli nadmiernie się podniesie, trzustka wydziela więcej insuliny, która zwiększa wychwytywanie cząsteczek cukrów prostych przez tkanki, a zwłaszcza wątrobę. Gdy jest zbyt mały, np. wskutek znacznego zużycia przy dużym wysiłku, wydzielany jest glukagon, który powoduje uwolnienie do krwi pewnej ilości cukrów prostych, pochodzących z rozkładu glikogenu znajdującego się w wątrobie i mięśniach.

Hormony działają w małych stężeniach. Hormony ogólnoustrojowe mają bardzo szeroki zakres działania. Inne, zwane hormonami lokalnymi (miejscowymi) działają znacznie bliżej miejsca ich wytwarzania. Do hormonów ogólnie działających należą, między innymi, insulina i hormony płciowe. Do hormonów lokalnie działających należy, np. sekretyna – hormon wytwarzany przez błonę śluzową dwunastnicy w odpowiedzi na pojawianie się pokarmu w układzie pokarmowym. Sekretyna, wraz z krwią, przebywa krótką drogę do położonej obok trzustki i pobudza ją do wytwarzania wodnistego soku trawiennego, zawierającego enzymy niezbędne do trawienia białek, węglowodanów i tłuszczów. Inny lokalny hormon, noradrenalina, wytwarzana przez zakończenia włókien nerwowych, warunkuje przenoszenie impulsów w płytce nerwowo-mięśniowej.

Gdy hormon dotrze do miejsca przeznaczenia, zaczyna działać, gdy znajduje odpowiednie miejsce na błonie komórkowej komórki docelowej. Kiedy je „znajdzie’’, przyłącza się do tego miejsca i stymuluje wytworzenie substancji zwanej cAMP (cyklicznym monofosforanem adenozyny). cAMP działa poprzez aktywację wewnątrzkomórkowych układów enzymatycznych, powodując pobudzenie komórki do określonego działania, np. wytworzenia substancji potrzebnych organizmowi. Reakcja każdej komórki docelowej zależy od jej właściwości chemicznych. Jeśli cAMP wytwarzane jest pod wpływem obecności insuliny, „nakazuje” komórkom pobranie i przetworzenie glukozy. Jeśli hormonem wyzwalającym jest glukagon, wówczas komórki uwalniają glukozę, która przenika do krwi.